Home / Siêu âm thai / HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH CỦA ISUOG: SIÊU ÂM QUÍ 1 THAI KỲ – phần I

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH CỦA ISUOG: SIÊU ÂM QUÍ 1 THAI KỲ – phần I

MỞ ĐẦU:

Siêu âm nên là một một xét nghiệm thường qui trong chăm sóc tiền sinh. Với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, cùng với đầu dò siêu âm ngã âm đạo tần số cao, các hình ảnh siêu âm có độ ly giải rất tốt nên việc khảo sát và theo dõi sự phát triển thai nhi có thể được thực hiện từ ba tháng đầu thai kì.

Quí một thai kì được tính từ giai đoạn tử cung có túi thai và phôi thai sống đến 13 tuần 6 ngày. Trước 10 tuần được gọi là phôi và sau 10 tuần gọi là thai vì sau 10 tuần thì sự hình thành các cấu trúc thai gần như hoàn chỉnh và sau đó thai chỉ tăng trưởng và hoàn chỉnh cấu trúc.

Mục đích của siêu âm quí một là gì?

Mục đích chung của siêu âm thai là cung cấp các thông tin chính xác để giúp việc theo dõi chăm sóc tiền thai đạt hiệu quả tối ưu, nhằm bảo đảm sức khoẻ tốt nhất cho mẹ và thai. Ở giai đoạn thai sớm, cần xác định tình trạng tim thai có không, tuổi thai, số lượng thai, nếu đa thai phải xác định số bánh nhau và túi ối. Ở thời điểm cuối quí 1, siêu âm có thể phát hiện một số bất thường lớn và đo độ mờ da gáy (ĐMDG) để sàng lọc các lệch bội. Cần nhớ rằng, nhiều dị tật lớn xuất hiện muộn sau đó nên thời điểm này có thể không phát hiện được dù có máy siêu âm tốt và người siêu âm nhiều kinh nghiệm.

Trả lời kết quả siêu âm như thế nào?

Kết quả siêu âm nên được lưu trữ trên máy tính và in ra giấy (tham khảo phụ lục).

Trường hợp đa thai cần làm gì?

Xác định số bánh nhau và số túi ối là điều rất quan trọng để theo dõi và xử trí các trường hợp đa thai. Xác định số bánh nhau cần làm ở thời điểm thai sớm. Cần có lịch trình khám siêu âm cụ thể về thời gian, tần suất tuỳ theo nguồn lực và hướng dẫn tại địa phương.

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH KHÁM SIÊU ÂM

  1. Xác định tình trạng thai ở giai đoạn sớm.

Trong hướng dẫn này, tuổi thai được tính từ ngày mất kinh, lớn hơn 14 ngày so với tuổi thai tính từ ngày thụ thai. Sự phát triển của phôi thai trên siêu âm tương tự như sự phát triển của phôi người được mô tả theo giai đoạn của Carnegie. Phôi dài khoảng 1-2mm thì nhìn thấy trên siêu âm, tăng khoảng 1mm mỗi ngày. Không thể phân biệt cực đầu hay mông cho đến khi thai được 53 ngày (khoảng 12mm) khi mà khoang não sau có dạng hình thoi khá rõ ràng (sau này sẽ phát triển thành não thất 4)

Định nghĩa thai sống

Thuật ngữ “sống được” là khả năng có thể sống độc lập ngoài tử cung thì không thể áp dụng cho phôi hay thai giai đoạn sớm. Tuy nhiên thuật ngữ này khi dùng trong siêu âm thì có nghĩa là phôi thai hay tim thai có hoạt động. Do vậy thai sống về phương diện siêu âm có nghĩa là phôi có hoạt động tim thai ở thời điểm khám. Hoạt động tim thai có thể nhìn thấy sớm nhất lúc thai được 37 ngày, lúc này tim có dạng hình ống. Hoạt động tim thai nhìn được khi phôi có chiều dài ≥2mm tuy nhiên có 5-10% trường hợp phôi có chiều dài 2-4mm nhưng chưa thấy hoạt động tim thai.

Định nghĩa trong tử cung

Sự hiện diện của túi thai nằm trong lòng tử cung giúp khẳng định là thai trong tử cung nhưng tiêu chuẩn định nghĩa của túi thai thì không rõ ràng. Các thuật ngữ như

  • túi trống”, “màng rụng đôi” hay ngay cả “túi thai giả” đều không thể khẳng định hoặc loại trừ thai trong tử cung. Do vậy việc chẩn đoán thai trong tử cung là một vấn đề có tính chủ quan, tuỳ thuộc vào kinh nghiệm của người làm siêu âm. Trường hợp bệnh nhân không có triệu chứng, khuyến cáo nên đợi cho đến khi thấy có phôi bên trong túi thai mới khẳng định là túi thai thật
  1. Phép đo đạt thai giai đoạn sớm

Kích thước túi thai trung bình (MSD) được mô tả trong quí 1, khi thai được 35 ngày tính từ ngày đầu kì kinh cuối. MSD là trị số trung bình của 3 phép đo trên ba chiều của túi dịch trong lòng tử cung. Có sẵn biểu đồ tính tuổi thai theo chiều dài đầu mông (CRL) hoặc MSD, tuy nhiên tính tuổi thai khi túi thai có phôi thì tiên đoán tuổi thai chính xác hơn MSD.

  1. Phép đo đạt thai ở quí một:

Cần thực hiện đo gì trong quí một thai kì?

Đo CRL có thể thực hiện ngã bụng hay âm đạo. Thực hiện mặt cắt dọc giữa chuẩn của thai/phôi, lý tưởng là thai/phôi nằm ngang trên màn hình. Cần phóng lớn đủ để thai chiếm gần hết chiều rộng của màn hình siêu âm, do vậy đường thẳng đo CRL thai sẽ vuông góc với sóng siêu âm. Đo thai ở tư thế trung tính (đầu và cổ trên một đường thẳng, không ngữa không gập). Cực đầu và cực mông của thai phải được nhìn thấy rõ ràng. Thận trọng tránh đo lẫn với các cấu trúc khác như túi noãn hoàng. Để đảm bảo việc đo thai ở đúng tư thế, không gập, cần nhìn thấy có khoang ối nằm giữa cằm và ngực của thai. Tuy nhiên tiêu chuẩn này khó đạt được nếu thai khoảng 6-9 tuần, thời điểm mà thai rất gập. Ở giai đoạn này, thật sự là đo từ cổ đến mông chứ không phải đầu mông như tên gọi. Ở tuổi thai rất sớm, khó có thể phân biệt giữa cực đầu và cực mông của phôi thai và chiều dài đầu mông lớn nhất sẽ được chọn.

Đường kính lưỡng đỉnh (BPD) và chu vi vòng đầu (HC) được đo ở mặt cắt ngang qua đầu thai và đầu thai không bị ép do các cấu trúc lân cận hay lực ép của đầu dò. Ở tuổi thai 10 tuần, cần nhìn thấy các cấu trúc như đường giữa, rãnh gian bán cầu và đám rối mạng mạch. Sau 13 tuần, đồi thị và não thất 3 là những mốc tốt khi đo BPD. Mặt cắt ngang chuẩn phải thấy cả hai sừng trước và hai sừng chẩm của não thất và không thấy tiểu não.

Khi đo BPD, vị trí đặt con trỏ nên theo như qui định của biểu đồ được sử dụng. Cả hai cách đo ngoài-trong và ngoài-ngoài đều có thể được dùng.

Hình 1 Kỹ thuật đo chiều dài đầu mông (CRL) ở thai có CRL 60mm ( 12+3 tuần).

Lưu ý tư thế trung tính của cổ thai nhi

 

  1. Xác định tuổi thai

Thai phụ cần siêu âm ở giai đoạn sớm khoảng 10-13 tuần 6 ngày để xác định chính xác tuổi thai (Grade A recommendation). Siêu âm xác định tuổi thai/phôi dựa trên các giả định sau:

  • Tuổi thai được tính từ ngày đầu kì kinh cuối, là tuổi phôi cộng thêm 14 ngày.
  • Kích thước phôi/thai tương ứng với tuổi thai được tính sau khi thụ thai.
  • Các cấu trúc được đo bình thường.
  • Kỉ thuật đo tuân theo qui định của biểu đồ sử dụng.
  • Máy siêu âm được chỉnh để đo đạt chính xác.

Xác định tuổi thai đúng là điều quan trọng khi theo dõi thai và đó là một chỉ định thường qui của siêu âm ở quí một. Nó cung cấp các thông tin quan trọng cho việc đánh giá sự tăng trưởng sau này của thai và cũng hướng xử trí nhóm thai kì sanh non và quá ngày. Chỉ trừ các trường hợp thụ thai do thụ tinh trong ống nghiệm, ngày thụ thai chính xác không thể xác định được và do vậy xác định tuổi thai bằng siêu âm là phương pháp đáng tin cậy nhất. Khuyến cáo tất cả các thai phụ nên đi

siêu âm sớm ở tuổi thai 10-13 tuần 6 ngày để xác định tuổi thai và số lượng thai. Ở quí một, có nhiều thông số để xác định tuổi thai nhưng CRL là chính xác nhất, có thể xác định chính xác ngày thụ thai trong vòng 5 ngày trong 95% các trường hợp.

  • giai đoạn rất sớm, khi phôi thai còn khá nhỏ, sự sai lệch khi đo có thể có nhiều tác động lên việc đánh giá tuổi thai nên khoảng thời gian lý tưởng để siêu âm xác

định tuổi thai là 8-13 tuần 6 ngày (GOOD PRACTICE POINT)

giai đoạn 11-13 tuần 6 ngày, CRL và BPD là hai thông số phổ biến nhất để xác định tuổi thai. Có nhiều tác giả công bố các biểu đồ xác định tuổi thai theo hai thông số này. Có thể đo ngã bụng hay ngã âm đạo. Biểu đồ của đơn thai vẫn có thể dùng cho đa thai. Chi tiết của các biểu đồ được công bố xin tham khảo trong bảng 1. Khuyến cáo nên dùng CRL để xác định tuổi thai chỉ trừ khi CRL >84mm thì có thể dùng HC, được cho là chính xác hơn BPD

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *